อุทยานแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน

โครงการอุทยานเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน ในปี 2527 กองทัพภาคที่ 1 ได้ตระหนักถึงปัญหาต่าง ๆที่เกิดขึ้นในท้องที่และมีความต้องการที่จะอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ จึงได้ยื่นเรื่องของเข้า ใช้ประโยชน์ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ป่าฝั่งซ้ายแม่น้ำภาชีเพื่อจัดตั้งหมู่บ้านป้องกันตนเอง ตามแนวชายแดนไทย - พม่าประกอบกับในปี 2533 มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ โดยกองศิลปาชีพ กองทัพบกกรมป่าไม้จังหวัดราชบุรี และหน่วยราชการต่าง ๆ ได้ร่วมกันจัดหาพื้นที่เพื่อดำเนินการฟื้นฟูสภาพป่าให้เป็นแหล่งอนุรักษ์พันธุ์ไม้ป่า สัตว์ป่าและเสริมสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดี น้อมเกล้าถวายแด่สมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนารถ เนื่องในวโรกาสที่จะทรงมีพระชนมพรรษา 5 รอบในปี 2535
ได้พิจารณาเห็นว่าสภาพพื้นที่บริเวณตำบลยางหัก อำเภอปากท่อ ตำบลตะนาวศรี ตำบลท่าเคย อำเภอสวนผึ้ง ตำบลบ้านคา ตำบลบ้านบึง กิ่งอำเภอบ้านคา อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ป่าฝั่งซ้ายแม่น้ำภาชี สภาพภูมิประเทศเป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อน และเป็นป่าต้นน้ำลำธาร ที่สำคัญของลุ่มแม่ประจัน และลุ่มน้ำภาชี โดยทั่วไปยังคงสภาพความอุดมสมบูรณ์จึงควรอนุรักษ์และคุ้มครองรักษาไว้ให้เป็นมรดกตกทอดไปสู่ชนรุ่นหลัง ดังนั้น จึงเป็นส่วนหนึ่งของโครงการสวนป่า ฯและเป็นพื้นที่ป่าอนุรักษ์พิเศษเพื่อเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนารถ อยู่ในเขตการปกครองของอำเภอปากท่อ อำเภอสวนผึ้ง และกิ่งอำเภอบ้านคา จังหวัดราชบุรี
ซึ่งสภาพโยรวมยังคงความอุดมสมบูรณ์ ทั้งทรัพยากรป่าไม้ และสัตว์ป่า พื้นที่ทั้งหมดส่วนใหญ่
จะยังคงสภาพธรรมชาติที่งดงาม เป็นป่าต้นน้ำลำธาร เทือกเขาป่าไทยประจันเป็นแหล่งต้นน้ำของลำห้วยหลายสาย ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของ ห้วยพุไทร ห้วยท่าเคย ห้วยพุน้ำร้อน ลุ่มน้ำสำคัญของพื้นที่ คือลุ่มน้ำแม่ประจัน
ไหลลงแม่น้ำเพชรบุรีและลุ่มแม่น้ำภาชี ไหลลงสู่แม่น้ำแม่กลอง จะมีน้ำไหลตลอดทั้งปี แต่ช่วงหน้าแล้งน้ำจะเหลือน้อย
ความเป็นมาของแหล่งเรียนรู้
อุทยานแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน
เป็นของคนไทยทุกคน โปรดช่วยกันรักษาไว้ให้ลูกหลานของเรา
ข้อมูลทั่วไป
อุทยานแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน มีพื้นที่บริเวณป่าฝั่งซ้ายแม่น้ำภาชี ป่ากงเกวียน ป่าพุยาง และป่าพุสามซ้อน ในท้องที่ตำบลอ่างหิน ตำบลทุ่งหลวง ตำบลยางหัก อำเภอปากท่อ ตำบลหนองพันจันทร์ ตำบลบ้านคา ตำบลบ้านบึง อำเภอบ้านคา จังหวัดราชบุรี พื้นที่แห่งนี้เป็นจุดยุทธศาสตร์ที่สำคัญในอดีตเคยอยู่ภายใต้อิทธิพลของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย มีการต่อสู้ระหว่างเจ้าหน้าที่ของรัฐกับผู้ก่อการร้าย คอมมิวนิสต์อย่างรุนแรงเกิดความเสียหายทั้งชีวิตและทรัพย์สินอย่างมากมาย ต่อมารัฐสามารถควบคุมพื้นที่ได้จนเกิดความสงบสุขในพื้นที่แห่งนี้ แล้วได้ดำเนินการวางแผนที่จะเร่งรัดพัฒนาฟื้นฟูทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่าในส่วนที่ถูกทำลายให้สอดคล้องกับพระราชปณิธานของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ และส่งเสริมพัฒนาอาชีพแก่ราษฎรในพื้นที่ให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ในการนี้ มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ โดยกองศิลปาชีพ ร่วมกับกองทัพบก กรมป่าไม้ กรมชลประทาน กรมพัฒนาที่ดิน จังหวัดราชบุรี และหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง จึงได้ดำเนินการอนุรักษ์เพื่อจัดทำเป็น “อุทยานเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน” ณ บริเวณบ้านไทยประจัน ตำบลยางหัก อำเภอปากท่อ โดยจัดให้เป็นสวนพฤกษศาสตร์ ตลอดจนจัดให้มีการส่งเสริมงานศิลปาชีพให้แก่ราษฎรในพื้นที่ ตั้งแต่มีนาคม 2534 เป็นต้นมา
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช พิจารณาแล้วเห็นว่า พื้นที่โครงการอุทยานเฉลิมพระเกียรติไทยประจันซึ่งอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าฝั่งซ้ายแม่น้ำภาชี เนื้อที่ 240,246 ไร่ ยังคงมีสภาพป่าที่อุดมสมบูรณ์และมีแหล่งท่องเที่ยวสวยงามหลายแห่ง เห็นสมควรเร่งประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ จึงดำเนินการสำรวจความเหมาะสมของพื้นที่ที่จะจัดตั้งเป็นเขตอุทยานแห่งชาติ และให้ดำเนินการสำรวจพื้นที่เบื้องต้นบริเวณบ่อพุน้ำร้อน เพื่อดำเนินการจัดตั้งเป็นวนอุทยาน
สำนักบริหารจัดการในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ 5 ได้พิจารณาแล้ว เพื่อให้การปฏิบัติงานเป็นไปตามสั่งการของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ดังกล่าว ประกอบกับพื้นที่บ่อพุน้ำร้อนอยู่ในโครงการอุทยานเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน จึงให้หัวหน้าโครงการฯ ไปดำเนินการสำรวจความเหมาะสมของพื้นที่โครงการอุทยานเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน และบริเวณใกล้เคียงเพื่อจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติต่อไป
ต่อมาเมื่อวันที่ 24 มกราคม 2555 อุทยานแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติไทยประจันได้รับการประกาศจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติ ลำดับที่ 124 ของประเทศไทย โดยประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 129 ตอนที่ 9 ก ลงวันที่ 24 มกราคม 2555 มีเนื้อที่ประมาณ 205,463 ไร่ 3 งาน 59 ตารางวา หรือ 328.7411 ตารางกิโลเมตร